Panik, anksiyetenin en aşırı şeklidir. Panik yaşayan bir kişi, genellikle algılanan bir tehdit, örneğin bir doğal afet veya bir uçağın düşme olasılığı sonucunda dehşet, kafa karışıklığı hissedebilir veya mantıksız davranabilir.

Panik bazen panik ataklara neden olabilir ve panik bozukluk, özellikle halka açık bir yerde panik atak yaşama korkusuyla karakterize bir durumdur. 

Panik Atak Saldırılarını Anlamak

Panik atak saldırısı tipik olarak aniden gelir. Genellikle kısa bir süre (5 ila 30 dakika) sürer ve ömür boyu yalnızca bir kez veya her gün birkaç kez meydana gelebilir. Saldırılar genellikle bariz bir tetikleyiciye sahiptir (örneğin, korkutucu bir olay, yer, kişi veya hafıza), ancak çoğu terapist panik atakların genellikle keşfedilebilecek bir açıklamaya sahip olduğuna inanmasına rağmen, sebepsiz olarak da ortaya çıkabilirler.

Panik ataklara neyin sebep olduğu net değil, ancak bazı bireylerin paniğe genetik bir yatkınlığa sahip olabileceğine ve yaşamdaki bazı stresörlerin de panik atakları tetikleyerek neden olabileceğine inanılıyor. Amfetamin, kokain ve kafein gibi uyarıcıların kullanımı da bazı kişilerde panik atakların gelişmesine neden olabilir.

Çoğu zaman korkutucu ve üzücü olan panik atak, ani, aşırı korku ve rahatsızlığa neden olabilir ve fiziksel olarak yoğun ve ezici olabilir. Panik ataklar genellikle aşağıdaki his ve deneyimlerden bazılarını içerir:

  • Titreme
  • Nefes darlığı, boğulma hissi
  • Kalp çarpıntısı, göğüs ağrısı
  • Bulantı, baş dönmesi, bayılma
  • Korkunç düşünceler, özellikle ölümle ilgili
  • Aşırı huzursuzluk
  • Kaslarda gerginlik
  • Kontrolün veya gerçeklik duygusunun kaybedildiğine inanma

Panik ataklar nispeten yaygındır ve insanların yaklaşık %30’u hayatlarında en az bir panik atak geçirmiştir. Fiziksel semptomların ciddiyeti nedeniyle, birçok kişi ilk panik atak geçirdiklerinde kalp krizi geçirdiğini düşünerek hastaneye gider.

Panik ataklar aniden ortaya çıkıyor gibi görünse de, insanlar bazen onları önceden tahmin edebilir. Örneğin panik bozukluğu teşhisi konan bir kişi hem beklenen ataklar hem de beklenmedik ataklar yaşayabilir, ancak durumun teşhis edilebilmesi için hem beklenmedik, tekrarlayan ataklar hem de ortaya çıkan sürekli bir atak korkusu gereklidir. Diğer kaygı sorunları veya travma sonrası stresi olan kişiler de düzenli olarak panik atak yaşayabilir.

Panik Bozukluğunu Anlamak

Teşhis ve İstatistik El Kitabına göre, tekrarlayan panik ataklar, özellikle bir kişi ataklar arasında kaygı ve endişe yaşadığında, sürekli veya neredeyse sürekli olarak başka bir atak geçirme korkusu içinde yaşadığında, panik bozukluğu tanısına yol açabilir. Bu korku genellikle günlük işleyişe müdahale eder, çünkü bir kişi bir saldırıya neden olma potansiyeline sahip tüm durumlardan kaçınmak isteyebilir. Panik atak korkusu, bir kişinin işini değiştirmesine, boş zaman etkinlikleri için daha az zaman harcamasına ve duygusal ve fiziksel sağlıkta bir düşüş yaşamasına neden olabilir.

Bazen bu korku, kişinin panik atak geçirebileceği, yardım bulamayacağı veya kolayca kaçamayacağı açık yerlerde veya kalabalıkta olma korkusu olan agorafobi gibi fobilere yol açabilir. Panik bozukluğu genellikle erken yetişkinlikte gelişir ve kadınlarda görülme olasılığı erkeklerden iki kat daha fazladır.

Neden Panik Olunur?

Panik ataklar ve teşhis edilen panik bozukluğu, yüksek derecede tedavi edilebilir durumlar olarak kabul edilir, ancak birçok kişi gerçek bir rahatsızlığının farkında olmayabilir, utanç veya semptomlarının yalnızca hayal edildiğinin söylenmesinden korkarak tedavi aramaktan korkabilir. Bazı kişiler panik atak belirtilerine neyin sebep olduğunu bilmezler ve astım krizi veya kalp krizinden korkarak tekrar tekrar tıbbi yardım isteyebilirler.

Panik ataklar tedavi edilmediğinde, kişi agorafobi geliştirebilir ve evi terk edemeyebilir, bu da hem bireyin mali durumu hem de sosyal hayatı üzerinde önemli bir etkiye sebep olabilir. Araştırmalar, tekrarlayan panik ataklar için tedavi görmeyen bireylerin aşağıda ki durumlara daha yatkın olabileceğini göstermiştir:

  • Alkol veya uyuşturucu kullanma
  • Finansal olarak başkalarına bağımlı hale gelme
  • Sağlıkta bir düşüş yaşama
  • Hobilere, spora veya eğlenceye yetersiz zaman ayırma
  • İntihara teşebbüs

Bir panik atak, altta yatan ek bir sağlık durumu olmadıkça, genellikle kişinin fiziksel iyiliği için acil bir tehdit değildir ve bu gerçeğin bilinmesi, bazı bireylerin kaygısını gidermeye yardımcı olabilir. Durumları hakkında bilgi ve “delirmediklerine” dair güvence de bazı kişilere yardımcı olabilir ve bu bilgiyi vermek, genellikle bireyleri panik için tedavi eden terapistlerin ilk adımıdır.

Panik Atak Saldırıları ve Panik Bozukluk Tedavisi

Sık panik atak geçiren kişiler, özellikle faaliyetlerini panik atak korkusuyla sınırlı bulanlar, kaygılarını gidermek için bir akıl sağlığı uzmanıyla konuşmaktan yararlanabilirler. Kaygı ve altta yatan sorunları ele almaya uygun birçok terapi türü vardır. Örneğin, bilişsel davranışçı terapi, kişinin bir saldırının gelişimine katkıda bulunabilecek davranışları ve düşünme yollarını anlamasına ve bu kalıpları, saldırıları önlemeye ve şiddetini azaltmaya yardımcı olacak şekilde değiştirmesine yardımcı olabilir. Terapistler ayrıca maruz kalma terapisi önerebilir. Bu tür terapide tedavi gören kişi kontrollü bir ortamda paniğe eşlik eden hislere birer birer maruz bırakılır, böylece bu hislerle başa çıkmanın etkili yolları öğrenilebilir. Agorafobi geliştiren bireyler, tedavinin bir parçası olarak, kendilerini daha rahat hissetmeye başlayana kadar açık alanlarla ve kalabalıklarla yüzleşmeye teşvik edilir.

Anti-anksiyete / anti-panik ilaçlar veya benzodiazepinler, özellikle geçici olarak panik atak semptomlarının tedavisinde yararlı olabilir, ancak ilaç bir bireyin paniğe neden olan şeyi tedavi edemediği için, çoğu terapist ilaç kullanımı önermez. 

İnsanların panik ataklarla kendi başlarına baş etmelerine yardımcı olabilecek diğer stratejiler arasında gevşeme teknikleri ve gerçekçi düşünme yer alır. Panikle ilgili anksiyetenin etkilerini ve şiddetini ve bireyin kaygı veya panik yaşamasına neden olan sorunları azaltmaya yardımcı olabilecek birçok tedavi vardır.

Panik Atak Saldırısı ile Baş Etme

Panik atak saldırısı sırasında nefes almaya ve güvenli, özel bir alana gitmeye odaklanmak saldırının azalmasına yardımcı olabilir. Fiziksel gerilimi azaltmak ve kişinin kaslarını gevşetmek de yardımcı olabilir. Panik ataklar tehlikeli değildir ve genellikle kendiliğinden geçer, ancak kişi araç sürüyorsa veya saldırı gerçekleştiğinde başka tehlikeli faaliyetlerde bulunuyorsa tehlike oluşturabilir. Panik atağın tehlikelerini abartmak (bayılma, ölme, kalp krizi geçirme) veya tehlikeleri felakete uğratmak (toplum içinde kendini utandırmak, yardım almamak) yerine gerçekçi düşünmek de yararlı olabilir. Bu tür düşünme türlerine meydan okumak için, bir kişi herhangi bir korkuyu yazabilir veya bir panik atağın yol açabileceği olası en kötü senaryoyu hayal edebilir ve ardından gerçekleşirse başa çıkmanın bir yolunu planlayabilir.

Stres yönetimi, panik ataklarla mücadelede de hayati önem taşır. Pek çok insan stresle boğulacak kadar bunaldıklarında panik atak geçirir ve başa çıkamazlar, ancak stres hakkında konuşmak, düzenli molalar ve boş zaman geçirmek kronik stresin zararlı etkilerini hafifletmeye yardımcı olabilir. Bir panik atağın kişinin bayılmasına, kontrolü kaybetmesine, “delirmesine” veya ölmesine neden olmayacağını hatırlamak, bazı kişilerin rahatlamasına ve ortaya çıktığında panik ataklarla daha etkili bir şekilde başa çıkmasına yardımcı olabilir.